Grüner Veltliner van één wijngaard op löss

Grüner Veltliner is het visitekaartje van Oostenrijk en wordt in Nederland vooral in zijn eenvoudigste vorm gedronken: fris, licht peperig en vooral vlot. Dat is een prima wijn maar een onvolledig beeld, want dit ras kan ook iets heel anders.

Deze wijn is daar het bewijs van. Ried Spiegel is één wijngaard bij Langenlois in Kamptal, de druiven zijn met de hand geplukt, de gisting is spontaan verlopen en de wijn heeft negen maanden in gebruikte acaciahouten vaten gelegen. Wat je overhoudt is een Grüner met gewicht en textuur in plaats van een zomerse dorstlesser.

Proeven

De wijn heeft tonen van geel fruit en donkere, kruidige tonen, met delicate hints van blad en groene kruiden, en daarna peer en meloen. Die opeenvolging is het interessante: de wijn begint groen en kruidig en eindigt bij rijp, vollerig fruit.

In de mond is de textuur dicht en krachtig, met een lichte grip die je bij een witte wijn niet verwacht en die vermoedelijk voortkomt uit de spontane gisting en de tijd op hout. De zuren zijn mild, en volgens de producent presenteert het druivenras zich daarbij zeer elegant.

Dertien procent alcohol en een schroefdop. Het smaakprofiel is fris en krachtig, en die twee woorden samen zijn een goede samenvatting: dit is geen zware wijn, maar er staat wel iets.

Ried, löss en acaciahout

Ried is in Oostenrijk de beschermde aanduiding voor een afzonderlijke wijngaard, vergelijkbaar met een lieu-dit in Frankrijk of een Einzellage in Duitsland. Sinds 2016 mag het woord alleen op het etiket staan als de druiven inderdaad allemaal van die ene, geregistreerde wijngaard komen. Spiegel is de naam van een wijngaard bij het dorpje Langenlois.

De bodem bestaat uit löss en grind: een diepe, kalkrijke bodem met een dik ontwikkelde lösslaag. Löss is door de wind aangevoerd fijn stuifmeel uit de ijstijd, poederfijn en zeer diep, en in Oostenrijk is het de bodem die bij uitstek met Grüner Veltliner wordt geassocieerd. De verklaring is praktisch: löss houdt water vast en is rijk aan mineralen, waardoor de stok ook in droge jaren niet in de stress schiet. Dat levert Grüners met body en rondheid, waar het ras op de dunne oerbodems van de Wachau juist strakker en mineraler uitvalt.

De druiven worden met de hand geplukt en volledig ontsteeld, en vergisten vervolgens spontaan in stalen tanks. Spontaan betekent dat de wijnmaker geen gist toevoegt en de gisten die van nature op de druivenschil en in de kelder aanwezig zijn het werk laten doen. Dat verloopt onvoorspelbaarder en trager, en levert daardoor vaak een complexere wijn met meer eigen karakter.

Daarna rijpt de wijn negen maanden in gebruikte vaten van acaciahout, en dat is de werkelijk ongebruikelijke keuze. Acacia geeft, anders dan eiken, nauwelijks vanille of geroosterde toon af; wat het wel doet is de frisheid en de bloemige, licht honingachtige aromatiek van de wijn versterken, zonder de smaak over te nemen. Bij een aromatisch ras als Grüner Veltliner, dat je niet onder een laag eiken wil begraven, is dat de verstandige keuze. Dat de vaten gebruikt zijn, versterkt dat effect nog: hoe meer wijnen een vat heeft gezien, hoe minder het afgeeft.

Achter de wijn staat de familie Steininger in Langenlois, nu in de derde generatie onder leiding van Eva en Peter. Langenlois is dankzij zijn uitgestrekte wijngaarden de grootste wijnstad van Oostenrijk, en het huis maakt zowel stille als mousserende wijn. De wijn valt onder de herkomstbenaming DAC Kamptal.

Serveren en combineren

De producent geeft hier een opvallend uitgebreid drinkadvies, en het klopt: deze wijn is aan tafel breder inzetbaar dan vrijwel elke andere witte wijn in deze prijsklasse.

Gegrilde vis en lichter vlees zoals gevogelte zijn de veilige keuzes. Interessanter zijn de andere suggesties. Aromatische geitenkaasgerechten vragen juist om de kruidige, groene kant van Grüner Veltliner. Kruiden- en groentenquiches werken omdat deze wijn geen probleem heeft met bladgroen en kruiden, waar veel witte wijnen metaalachtig worden. Frisse, pittige salades laten de elegantie en de frisheid het best uitkomen.

Klassiek geroosterd varkensvlees is de Oostenrijkse klassieker en de combinatie waar Grüner Veltliner thuis voor gemaakt is: het vet van het varken en de peperige kant van de druif horen bij elkaar. En de Aziatische keuken is misschien de meest bruikbare aanbeveling van allemaal: Grüner Veltliner is een van de weinige witte wijnen die een gerecht met gember, koriander, chili of citroengras overleeft.

Vergeet daarbij asperges niet, de klassieke Oostenrijkse combinatie. Schenk de wijn tussen de tien en twaalf graden; bij deze textuur en dit houtgebruik mag hij iets minder koud dan een eenvoudige Grüner.

Kort samengevat

• Type: witte wijn uit Kamptal, Oostenrijk (DAC Kamptal)
• Druif: 100 procent Grüner Veltliner
• Herkomst: Ried Spiegel, één geregistreerde wijngaard bij Langenlois, op een diepe, kalkrijke bodem van löss en grind
• Producent: Weingut Steininger, derde generatie, Langenlois
• Vinificatie: handmatige oogst, volledig ontsteeld, spontane gisting in staal, negen maanden in gebruikte acaciahouten vaten
• Smaakprofiel: fris en krachtig, met geel fruit, peer, meloen, groene kruiden en een kruidige ondertoon
• Alcohol: 13 procent, schroefdop, 75 centiliter
• Serveertemperatuur: 10 tot 12 graden