Steininger Gemischter Satz
€14.95
Voordat wijnmakers per ras gingen denken, stond een wijngaard vol met wat de boer er in de loop van de jaren had bijgeplant. Riesling naast Grüner Veltliner naast een handvol Weissburgunder, alles door elkaar, en bij de oogst ging het in één keer de kuip in. Dat heette in Oostenrijk een Gemischter Satz, en het was eeuwenlang de normaalste gang van zaken.
Die werkwijze is bijna verdwenen en daarna opnieuw op waarde geschat, met Wenen als het centrum van die herwaardering. Deze wijn van Steininger uit Langenlois brengt drie rassen samen in gelijke delen: Grüner Veltliner, Riesling en Weissburgunder.
Proeven
De wijn geeft aroma’s van witte bessen, groene appel en limoen. Dat is een strak, fris trio, en je kunt de rassen er bijna uit terugrekenen: de limoen en de appel komen van de Riesling, de kruidige ondertoon van de Grüner Veltliner en de rondheid van de Weissburgunder.
In de mond is de wijn lichtvoetig en fruitgedreven, met een mooie gelaagdheid en een levendige expressie. De verkwikkende zuren zorgen voor een fijne structuur, een subtiele grip en een lange, spannende afdronk.
Die gelaagdheid is precies waar het bij dit type wijn om gaat. Eén ras geeft één duidelijke toon; drie rassen die elkaar aanvullen geven iets wat zich in de mond ontvouwt. Twaalf en een half procent alcohol en een schroefdop, en het smaakprofiel is fris, sappig en fruitig.
Wat een Gemischter Satz is
In de klassieke vorm is een Gemischter Satz een veldblend: de verschillende rassen staan door elkaar in dezelfde wijngaard, worden op hetzelfde moment geoogst en vergisten samen in dezelfde kuip. Dat is iets anders dan een cuvée, waarbij elk ras apart wordt gemaakt en de wijnmaker achteraf bepaalt hoe hij ze samenvoegt.
Het verschil heeft praktische gevolgen. Omdat alle rassen op hetzelfde moment worden geplukt, is er altijd één dat iets te rijp is en één dat nog net niet rijp is, en die onvolkomenheden vullen elkaar aan: het rijpe ras levert body, het minder rijpe levert zuren. In een moeilijk jaar is dat een verzekering, want de kans dat alle drie de rassen mislukken is kleiner dan de kans dat er één mislukt.
Historisch was dat ook precies de reden. Een wijnboer met één ras in zijn wijngaard kon in een slecht jaar alles kwijt zijn; een gemengde aanplant spreidde dat risico. Pas toen de wijnbouw commercieel werd en rasgebonden wijn beter verkocht, werden de wijngaarden per ras heringericht.
In Wenen is de traditie nooit verdwenen, en sinds 2013 is Wiener Gemischter Satz een beschermde herkomstbenaming met eigen regels, waaronder de eis dat de rassen daadwerkelijk door elkaar in de wijngaard staan. Buiten Wenen wordt de term breder gebruikt en kan hij ook op een cuvée van afzonderlijk geoogste rassen duiden.
Of deze wijn een echte veldblend is, zegt de productpagina niet; de exacte percentages suggereren eerder een zorgvuldig samengestelde blend. Voor wat er in het glas gebeurt, maakt dat minder uit dan voor de terminologie: het idee om drie rassen elkaar te laten aanvullen in plaats van één ras de hoofdrol te geven, is hier het uitgangspunt.
De drie rassen zijn goed gekozen. Grüner Veltliner is het visitekaartje van Oostenrijk en brengt een kruidige, licht peperige kant mee. Riesling levert de zuren en de citrus, en is in het Kamptal van vergelijkbare klasse als aan de Moezel. Weissburgunder, oftewel Pinot Blanc, is het stilste van de drie en vult de ruimte: het ras heeft milde zuren en een zachte textuur en zorgt ervoor dat de wijn niet mager wordt.
De wijngaarden liggen rond Langenlois, dankzij zijn uitgestrekte wijngaarden de grootste wijnstad van Oostenrijk. Achter de wijn staat de familie Steininger, nu in de derde generatie onder leiding van Eva en Peter, die zowel stille als mousserende wijn maakt.
Serveren en combineren
De producent noemt een borrelplank met verfijnde vleeswaren en milde tot halfgerijpte kazen, en krokant gebakken of gefrituurde kip. Dat is een ongebruikelijk concreet drinkadvies en het klopt precies.
Een borrelplank is een lastige opdracht voor wijn: er staan tegelijk ham, worst, kaas, nootjes en zure augurken op, en elk van die dingen vraagt iets anders. Juist een wijn die uit meerdere rassen bestaat en nergens doorslaat, komt daar het best mee weg. Deze is fris genoeg voor de zoute vleeswaren en rond genoeg voor de kaas.
Gefrituurde of krokant gebakken kip werkt om een andere reden: de zuren en de lichte grip snijden door het vet van de korst. Het is hetzelfde mechanisme dat champagne bij patat zo goed laat werken.
Verder past de wijn als aperitief, bij een quiche, bij lichte visgerechten en bij groentegerechten met kruiden. Schenk hem tussen de acht en tien graden.
Kort samengevat
- Type: witte wijn uit Niederösterreich, Oostenrijk
- Druiven: 34 procent Grüner Veltliner, 33 procent Riesling, 33 procent Weissburgunder
- Producent: Weingut Steininger, derde generatie, Langenlois in het Kamptal
- Smaakprofiel: fris, sappig en fruitig, met witte bes, groene appel en limoen; lichtvoetig met een subtiele grip
- Alcohol: 12,5 procent, schroefdop, 75 centiliter
- Serveertemperatuur: 8 tot 10 graden
Veel gestelde vragen
Wat is een Gemischter Satz?
In de klassieke vorm een veldblend: verschillende rassen staan door elkaar in dezelfde wijngaard, worden op hetzelfde moment geoogst en vergisten samen. Dat is iets anders dan een cuvée, waarbij elk ras apart wordt gemaakt en achteraf wordt samengevoegd.
Waarom plantten wijnboeren hun rassen door elkaar?
Om risico te spreiden. Een boer met één ras kon in een slecht jaar alles kwijt zijn; bij een gemengde aanplant is de kans kleiner dat alle rassen mislukken. Daarbij vullen een iets te rijp en een nog net niet rijp ras elkaar aan: het ene levert body, het andere zuren.
Welke rassen zitten erin?
Grüner Veltliner voor de kruidige, licht peperige kant, Riesling voor de zuren en de citrus, en Weissburgunder voor de milde zuren en de zachte textuur die voorkomt dat de wijn mager wordt.
Is deze wijn een echte veldblend?
Dat zegt de producent niet. De exacte percentages in de specificaties suggereren eerder een zorgvuldig samengestelde blend van afzonderlijk geoogste rassen. In Wenen is Wiener Gemischter Satz sinds 2013 een beschermde benaming met de eis dat de rassen daadwerkelijk door elkaar staan; buiten Wenen wordt de term breder gebruikt.
Waarom staat er Niederösterreich en niet Kamptal op het etiket?
Niederösterreich is de brede regionale aanduiding. Een blend over meerdere rassen heen past vaak niet binnen de regels van een DAC zoals Kamptal, die doorgaans per ras zijn opgesteld.
Bij welke gerechten past deze wijn?
Een borrelplank met vleeswaren en milde tot halfgerijpte kazen, krokant gebakken of gefrituurde kip, als aperitief, bij quiche, bij lichte visgerechten en bij groentegerechten met kruiden.
